Bibliotekarz w trasie

Najbardziej znane miejsce Lwowa i obowiązkowy punkt wycieczek Polaków do tego miasta – Cmentarz Łyczakowski, jedna z najważniejszych i najstarszych nekropolii w dziejach kultury polskiej. W dwudziestoleciu międzywojennym uznawany za najpiękniejszy w całym kraju.

Historia Cmentarza Łyczakowskiego sięga XVIII wieku. Wytyczono go w 1786 roku na mocy nowych przepisów sanitarnych obowiązujących w Cesarstwie Austriackim nakazującym usuwanie pochówków przykościelnych poza granice miasta, na obszarze dawnego cmentarza ofiar epidemii dżumy. Był to jeden z kilku nowych cmentarzy, umiejscowionych po jednym w każdej dzielnicy. Pozostałe – Gródecki, Stryjski i Żółkiewski zostały zlikwidowane sto lat później. Od połowy XIX wieku, przy współpracy z botanikiem Uniwersytetu Lwowskiego Karolem Bauerem i zarządcą Tytusem Tchórzewskim, nadano mu charakter parku z podziałem na strefy krajobrazowe, a pomniki nagrobne zaczęły zyskiwać charakter artystyczny z dominującymi cechami historycyzmu, secesji i art déco.

Nowy cmentarz szybko stał się najbardziej reprezentacyjnym w ówczesnym Lwowie. W pobliżu obecnej bramy głównej, znajdują się kaplice znanych lwowskich rodzin, w tym Baczewskich i Morawskich oraz grobowce kolejnych prezydentów miasta. Cmentarz Łyczakowski jest jednak przede wszystkim miejscem spoczynku osób wybitnych i zasłużonych, tworzących swoisty panteon narodowy, między innymi Juliana Ordona, Marii Konopnickiej, Gabrieli Zapolskiej, Stefana Banacha, Seweryna Goszczyńskiego, Artura Grottgera… Swoje kwartały mają również uczestnicy powstań – insurekcji kościuszkowskiej, listopadowego i styczniowego. Przyjmuje się, że pochówków osób związanych z kulturą i nauką polską jest tu blisko 2 tys.! A przecież pochowani zostali na lwowskiej nekropolii też wybitni Ukraińcy, choćby Iwan Franko –pisarz, poeta i pracownik naukowy Uniwersytetu Lwowskiego, czy śpiewaczka operowa Salomea Kruszelnicka, związana z lwowską operą. Miejsce spoczynku znaleźli tutaj także ormiańscy mieszkańcy miasta, w tym arcybiskupi Mikołaj Isakowicz i Samuel Stefanowicz.

Przy Cmentarzu Łyczakowskim znajdują się również dwa cmentarze wojskowe – cmentarz Ukraińskiej Armii Halickiej, przeznaczony także na miejsce pochówku ofiar represji stalinowskich z lat 40. i znajdujący się tuż za nim cmentarz Polskich Obrońców Lwowa. Spoczywa tutaj ponad 2800 Polaków, a także 17 francuskich piechurów i trzech lotników amerykańskich poległych w konflikcie polsko-ukraińskim o Lwów z lat 1918-1920. Ta wyjątkowa nekropolia została urządzona na kilku poziomach, z dominującą na szczycie wzgórza kaplicą z katakumbami najmłodszych uczestników walk – „lwowskich Orląt”. Tutaj też pochowany jest major Stefan Stec, autor biało-czerwonej szachownicy, symbolu polskiego lotnictwa. Z tego cmentarza, w 1925 roku uroczyście ekshumowano szczątki bezimiennego obrońcy Lwowa, umieszczone następnie w Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Na środkowym poziomie cmentarza znajduje się Pomnik Chwały, monumentalny łuk tryumfalny otoczony niegdyś przez dwanaście kolumn, ze znajdującą się przed nim mogiłą nieznanych żołnierzy, „Pięciu z Persenkówki”. Obecna inskrypcja różni się od tej przedwojennej i jest wynikiem kompromisu pomiędzy władzami polskimi i ukraińskimi. Sam cmentarz systematycznie niszczony w latach powojennych przez władze sowieckie, ostatecznie w 1971 roku został zamieniony na wysypisko. Od 1989 roku był odbudowany i restaurowany, a jego ponowne otwarcie miało miejsce w 2005 roku.

Cmentarz Łyczakowski zajmuje dziś 42 ha powierzchni i pochowanych jest na nim ponad pół miliona zmarłych. Znajduje się tam blisko 500 zabytkowych grobowców. Od 1975 roku objęty jest ochroną, chociaż właściwa opieka nad nekropolią datuje się dopiero od początku lat 90. ubiegłego wieku.

Obecnie cmentarz ma status muzeum na wolnym powietrzu, a wstęp jest płatny.